برای یک آرایشگر حرفهای، شناخت مو فقط به دانستن مدلهای کوتاهی، فید یا کار با ماشین اصلاح محدود نمیشود.
هر تار مو ساختار مشخصی دارد و ویژگیهایی مانند:
تا حد زیادی به ساختار و عملکرد بخشهای مختلف آن وابستهاند.
شناخت آناتومی مو به هنرجوی آرایشگری کمک میکند بهتر درک کند چرا بعضی موها ضخیمتر هستند، چرا برخی موها سریعتر آسیب میبینند، چرا جهت رشد در قسمتهای مختلف سر متفاوت است و چرا مراقبت از ساقه مو با مراقبت از پوست سر و فولیکول یکسان نیست.
در سادهترین تقسیمبندی، مو را میتوان به دو بخش اصلی تقسیم کرد:
ساقه مو که خارج از پوست دیده میشود و ریشه مو که داخل پوست قرار دارد.
در اطراف ریشه نیز ساختاری به نام فولیکول مو وجود دارد که نقش اصلی را در رشد مو ایفا میکند.
در ادامه تمام این بخشها را دقیقتر بررسی میکنیم.
ساختار مو در نگاه کلی شامل دو قسمت اصلی است:
بخشی از مو که خارج از سطح پوست دیده میشود.
همان قسمتی است که:
بخشی از مو که زیر سطح پوست قرار دارد.
ریشه درون فولیکول قرار گرفته و به بخشهایی متصل است که در رشد و تغذیه مو نقش دارند.
ساقه مو یا Hair Shaft قسمتی از تار مو است که از سطح پوست بیرون آمده و قابل مشاهده است.
نکته مهم این است که بخش قابل مشاهده مو از سلولهای کراتینهشده تشکیل شده است.
به همین دلیل خود ساقه مو مانند پوست زنده دارای گردش خون مستقیم نیست.
وقتی مو را کوتاه میکنیم، دردی احساس نمیکنیم چون قیچی بخش خارجی و کراتینهشده مو را برش میدهد.
بخش عمده ساقه مو از پروتئینی به نام کراتین ساخته شده است.
کراتین همان خانواده پروتئینی است که در ساختار:
نقش مهمی دارد.
ساختار منظم کراتین باعث ایجاد مقاومت و استحکام نسبی مو میشود.
اما همین ساختار میتواند در اثر حرارت زیاد، مواد شیمیایی، اصطکاک شدید و مراقبت نادرست آسیب ببیند.
ساقه مو ساختاری ساده و یکلایه ندارد.
در حالت کلی میتوان سه بخش اصلی برای آن در نظر گرفت:
Cuticle خارجیترین لایه ساقه مو است.
میتوان آن را شبیه مجموعهای از فلسها یا لایههای بسیار نازک تصور کرد که روی هم قرار گرفتهاند و بخش داخلی مو را محافظت میکنند.
کوتیکول سالم کمک میکند مو:
وقتی کوتیکول آسیب میبیند، سطح مو خشنتر میشود.
در نتیجه مو ممکن است:
از عوامل رایج میتوان به این موارد اشاره کرد:
برای آرایشگر مهم است بداند ساقه آسیبدیده را نمیتوان به معنای واقعی «زنده» یا بازسازی کرد؛ بسیاری از محصولات فقط میتوانند ظاهر و رفتار مو را موقتاً بهتر کنند.
زیر کوتیکول، لایهای به نام Cortex قرار دارد.
کورتکس بخش عمده حجم ساقه مو را تشکیل میدهد و نقش بسیار مهمی در ویژگیهای فیزیکی مو دارد.
از جمله:
بخش زیادی از رنگدانههای ملانین در کورتکس قرار دارند.
به همین دلیل تغییر رنگ مو با مواد شیمیایی عمدتاً روی همین بخش اثر میگذارد.
اگر کورتکس آسیب زیادی ببیند، مو ممکن است:
این موضوع خصوصاً در موهایی که چند بار رنگ، دکلره یا مواد شیمیایی روی آنها استفاده شده اهمیت بیشتری دارد.
حتی اگر تمرکز اصلی آرایشگر مردانه کوتاهی باشد، شناخت وضعیت ساقه قبل از اجرای خدمات شیمیایی یا حرارتی اهمیت دارد.
Medulla داخلیترین قسمت ساقه مو است.
این بخش در همه تارهای مو به یک شکل وجود ندارد.
در موهای ضخیم معمولاً واضحتر است و در بعضی موهای بسیار نازک ممکن است اصلاً دیده نشود.
مدولا نسبت به کوتیکول و کورتکس نقش کمتری در مباحث روزمره کوتاهی و حالتدهی دارد، اما بخشی از ساختار کلی تار مو محسوب میشود.
ریشه مو یا Hair Root بخشی از تار مو است که زیر سطح پوست قرار گرفته است.
ریشه داخل ساختاری به نام فولیکول قرار دارد.
قسمت پایین ریشه معمولاً ضخیمتر میشود و ساختاری به نام پیاز مو یا Hair Bulb را تشکیل میدهد.
این ناحیه محل فعالیت سلولهایی است که در تشکیل تار مو نقش دارند.
این دو بخش را نباید با هم اشتباه گرفت.
ساقه: بالای سطح پوست و قابل مشاهده است.
ریشه: داخل پوست و درون فولیکول قرار دارد.
وقتی مو را با قیچی کوتاه میکنیم فقط ساقه کوتاه میشود.
اما وقتی مو از ریشه جدا میشود، مثلاً هنگام کندن مو، بخشهایی از ساختار داخل فولیکول نیز درگیر میشوند.
Hair Follicle یک ساختار لولهمانند در پوست است که ریشه مو داخل آن قرار میگیرد.
به زبان ساده میتوان فولیکول را «محفظه رشد مو» در نظر گرفت.
هر تار مو از یک فولیکول مشخص رشد میکند.
فولیکول فقط یک سوراخ ساده در پوست نیست؛ بلکه ساختار پیچیدهای دارد و با بخشهای مختلف پوست ارتباط دارد.
فولیکول محیطی را فراهم میکند که در آن:
شکل و زاویه فولیکول نیز میتواند روی حالت ظاهری مو تأثیر داشته باشد.
یکی از عوامل مؤثر بر فرم مو، شکل فولیکول و نحوه رشد تار مو از آن است.
بهطور کلی ساختار فولیکول و مقطع تار مو میتوانند در اینکه مو:
باشد نقش داشته باشند.
البته جنس مو نتیجه چند عامل ژنتیکی و ساختاری مختلف است و نمیتوان آن را فقط به یک عامل محدود کرد.
در پایین ریشه، قسمت پهنتری وجود دارد که به آن Hair Bulb یا پیاز مو گفته میشود.
این ناحیه یکی از مهمترین قسمتهای رشد مو است.
سلولهای موجود در بخش ماتریکس پیاز مو تقسیم میشوند و در فرایند تشکیل تار جدید نقش دارند.
به مرور این سلولها کراتینه شده و به سمت بالا حرکت میکنند.
Hair Matrix ناحیهای در قسمت پایین پیاز مو است که سلولهای فعال در آن تکثیر میشوند.
این سلولها از مهمترین عوامل شکلگیری تار مو هستند.
همزمان با حرکت سلولها به سمت بالا، آنها به تدریج تخصصی و کراتینه میشوند.
در نهایت بخشی از ساقه جدید مو را تشکیل میدهند.
در پایه پیاز مو ساختاری به نام Dermal Papilla قرار دارد.
این بخش دارای عروق خونی بسیار ریز است و در تأمین مواد لازم برای سلولهای فعال فولیکول و تنظیم رشد مو نقش دارد.
به زبان ساده:
ساقهای که بیرون از پوست میبینیم خودش خونرسانی ندارد، اما ساختارهای زنده در قسمت زیر پوست از خونرسانی پوست بهره میبرند.
این یکی از باورهای رایج است.
کوتاه کردن ساقه مو مستقیماً فولیکول را قویتر نمیکند.
قیچی روی بخش بیرونی و کراتینهشده مو اثر میگذارد، در حالی که رشد تار جدید از فولیکول زیر پوست انجام میشود.
گاهی بعد از کوتاهی، مو ضخیمتر به نظر میرسد؛ دلیل آن این است که انتهای تار بهصورت صاف بریده شده و ظاهری پرتر پیدا کرده است.
این موضوع به معنای افزایش واقعی تعداد فولیکولها یا ضخیمتر شدن ریشه نیست.
در کنار بسیاری از فولیکولهای مو غدد سباسه یا Sebaceous Glands قرار دارند.
این غدد مادهای چرب به نام Sebum تولید میکنند.
سبوم در حفظ نرمی پوست و مو نقش دارد.
اما تولید زیاد آن میتواند باعث شود مو سریعتر چرب دیده شود.
به همین دلیل بعضی افراد فقط یک روز بعد از شستوشو دوباره موهای چربی دارند.
میزان چربی مو فقط به خود ساقه بستگی ندارد.
عوامل مختلفی نقش دارند، از جمله:
آرایشگر باید تفاوت بین موی چرب و پوست سر چرب را درک کند.
منبع اصلی چربی معمولاً پوست سر و غدد مرتبط با فولیکول هستند.
در اطراف فولیکول ساختار کوچکی به نام Arrector Pili Muscle وجود دارد.
این عضله هنگام انقباض باعث میشود مو کمی عمودی شود.
همان پدیدهای که هنگام سرما یا هیجان آن را به شکل «سیخ شدن مو» یا پوستمرغی مشاهده میکنیم.
زاویه و جهت قرارگیری فولیکول در پوست نقش مهمی در جهت خروج تار مو دارد.
به همین دلیل موهای سر همگی در یک جهت رشد نمیکنند.
برای مثال:
میتوانند جهت رشد متفاوتی داشته باشند.
این نکته برای آرایشگر اهمیت بسیار زیادی دارد.
در ناحیه Cowlick، جهت قرارگیری فولیکولها باعث میشود موها به شکل چرخشی یا در جهت متفاوتی رشد کنند.
به همین دلیل شناخت فولیکول و جهت طبیعی رشد مو مستقیماً به مهارت کوتاهی ارتباط پیدا میکند.
آرایشگری که جهت رشد را نادیده بگیرد ممکن است Crown را بیش از حد کوتاه کند و باعث شود مو بعد از خشک شدن سیخ شود.
حتی Fade نیز فقط به شماره گارد مربوط نیست.
تراکم، جهت رشد و ضخامت ساقه روی ظاهر سایهها اثر میگذارند.
ممکن است دو قسمت با طول دقیقاً مشابه به دلیل تفاوت جهت یا تراکم مو، تیره و روشن به نظر برسند.
اگر هنرجو این نکته را نداند ممکن است برای پاک کردن یک «خط» که در واقع ناشی از تراکم طبیعی است، بیش از حد مو را کوتاه کند.
تارهای مو میتوانند:
باشند.
ضخامت تار با تراکم مو متفاوت است.
ممکن است فردی موهای کمتعداد اما تارهای ضخیم داشته باشد.
فرد دیگری ممکن است تعداد تارهای زیادی داشته باشد ولی هر تار بسیار نازک باشد.
این تفاوت در انتخاب تکنیک کوتاهی مهم است.
این دو مفهوم را بسیاری از هنرجویان با هم اشتباه میگیرند.
ضخامت: قطر هر تار مو.
تراکم: تعداد تارهای مو در یک سطح مشخص از پوست سر.
بنابراین ممکن است مشتری:
موی ضخیم اما کمتراکم
یا
موی نازک اما پرتراکم
داشته باشد.
آرایشگر باید هر دو ویژگی را جداگانه بررسی کند.
موهای تیره و ضخیم معمولاً سایه بیشتری ایجاد میکنند.
در نتیجه اختلاف بسیار کوچک طول نیز ممکن است واضح دیده شود.
روی موی نازک و روشن همان اختلاف شاید تقریباً مشخص نباشد.
به همین دلیل اجرای Fade روی دو مشتری مختلف با یک ترتیب گارد الزاماً نتیجه یکسانی ایجاد نمیکند.
ساقه خارجی مو فاقد عصب است.
به همین دلیل بریدن مو درد ندارد.
اما پوست و بافت اطراف فولیکول دارای اعصاب حسی هستند.
برای همین کشیده شدن مو از ریشه یا وارد شدن فشار شدید به پوست سر میتواند دردناک باشد.
هنگام کوتاهی فقط ساقه کراتینهشده بریده میشود.
اما هنگام کشیدن مو، نیروی مکانیکی به فولیکول و پوست اطراف منتقل میشود.
پوست این ناحیه دارای پایانههای عصبی است و همین باعث ایجاد احساس درد میشود.
رشد مو از بخش فعال فولیکول و سلولهای ناحیه ماتریکس آغاز میشود.
با تکثیر سلولها، سلولهای جدید به سمت بالا رانده میشوند.
بهتدریج کراتینه شده و ساختار تار مو را تشکیل میدهند.
در نهایت بخشی که از سطح پوست بیرون میآید همان ساقهای است که میبینیم.
خیر.
هر تار مو یک چرخه رشد دارد.
چرخه مو معمولاً شامل مراحل اصلی زیر است:
و سپس مرحله ریزش و آغاز چرخه جدید.
همه تارهای سر همزمان در یک مرحله نیستند.
همین موضوع باعث میشود بهطور طبیعی هر روز تعدادی تار مو بریزد بدون اینکه همه موها با هم از دست بروند.
Anagen مرحله فعال رشد مو است.
در این مرحله فعالیت فولیکول بالا است و تار مو به رشد خود ادامه میدهد.
مدت این مرحله میتواند بین افراد و نقاط مختلف بدن متفاوت باشد.
موهای سر معمولاً دوره Anagen طولانیتری نسبت به بسیاری از موهای بدن دارند.
Catagen یک مرحله انتقالی کوتاهتر است.
در این مرحله فعالیت رشد کاهش پیدا میکند و فولیکول وارد مرحلهای متفاوت میشود.
Telogen مرحله استراحت فولیکول است.
پس از طی این مرحله، تار قدیمی میتواند ریزش کند و چرخه جدید آغاز شود.
این موضوع بخشی طبیعی از زندگی مو است.
خیر.
ریزش تعداد مشخصی مو در طول روز میتواند بخشی از چرخه طبیعی رشد باشد.
اما اگر فرد متوجه:
شود، آرایشگر نباید تشخیص پزشکی بدهد.
بهتر است مشتری برای بررسی تخصصی به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کند.
آرایشگر قرار نیست پزشک باشد.
اما باید بتواند شرایط غیرعادی واضح را تشخیص دهد و بداند چه زمانی انجام یک خدمت ممکن است مناسب نباشد.
هدف از یادگیری آناتومی مو:
تشخیص بیماری نیست.
بلکه درک بهتر ساختار مو، انتخاب تکنیک مناسب و رعایت اصول حرفهای است.
شامپو عمدتاً برای تمیز کردن پوست سر و ساقه طراحی شده است.
نوع محصول باید متناسب با وضعیت مو و پوست سر انتخاب شود.
برای مثال نیاز فردی که پوست سر بسیار چرب دارد با فردی که ساقه خشک و آسیبدیده دارد یکسان نیست.
شناخت تفاوت بین فولیکول، پوست سر و ساقه کمک میکند این موضوع بهتر درک شود.
سبوم از پوست سر تولید میشود.
در موهای بلند، چربی طبیعی پوست همیشه بهطور کامل به انتهای ساقه نمیرسد.
همچنین نوک مو قدیمیترین بخش ساقه است و زمان بیشتری در معرض:
قرار گرفته است.
به همین دلیل انتهای مو معمولاً بیشتر مستعد خشکی و آسیب است.
موخوره مربوط به آسیب ساقه است.
وقتی کوتیکول انتهای تار آسیب زیادی ببیند، بخش داخلی میتواند باز و چندشاخه شود.
موخوره از ریشه رشد نمیکند.
درمان واقعی قسمت کاملاً چندشاخه با چسباندن دائمی آن ممکن نیست و کوتاه کردن بخش آسیبدیده معمولاً راهحل عملی است.
ساقه مو بافت زندهای مانند پوست نیست که خودش بازسازی سلولی انجام دهد.
محصولات مراقبتی میتوانند:
سطح مو را صافتر کنند، اصطکاک را کاهش دهند یا ظاهر آسیب را موقتاً بهتر کنند.
اما تار آسیبدیده به شکل زیستی دوباره «زنده» نمیشود.
این نکته برای توضیح صحیح مراقبت مو به مشتری اهمیت دارد.
شناخت ساقه، تراکم و جهت رشد به آرایشگر کمک میکند تکنیک مناسب را انتخاب کند.
برای مثال روی موی ضخیم و پرتراکم ممکن است نیاز به کنترل وزن بیشتری باشد.
روی موی نازک و کمتراکم، استفاده زیاد از قیچی پیتاژ ممکن است حجم ظاهری را بیش از حد کاهش دهد.
بنابراین انتخاب ابزار باید براساس ویژگی واقعی مو باشد.
تکنیکهای بافتدهی بخشی از ساقه را در طولهای مختلف کوتاه میکنند.
هرچه شناخت آرایشگر از ضخامت و تراکم بهتر باشد، کنترل او روی نتیجه Texturizing نیز بیشتر خواهد بود.
استفاده یکسان از یک تکنیک روی تمام موها حرفهای نیست.
یک آرایشگر هنگام بررسی مشتری نباید فقط به مو نگاه کند.
پوست سر نیز باید بررسی شود.
مو از داخل پوست رشد میکند و وضعیت پوست میتواند روی تجربه خدمات اثر بگذارد.
برای مثال اگر زخم باز یا التهاب واضح وجود داشته باشد، استفاده از ماشین یا تیغ روی آن ناحیه ممکن است مناسب نباشد.
هنرجویی که ساختار مو را میشناسد، بهتر میتواند بفهمد:
این دانش باعث میشود کوتاهی فقط به اجرای یک سری حرکات حفظی محدود نشود.
قبل از شروع کوتاهی بهتر است هنرجو چند ویژگی را بررسی کند:
ضخامت: تار نازک است یا ضخیم؟
تراکم: مو کمپشت یا پرتراکم است؟
جهت رشد: مو در هر ناحیه به چه سمتی حرکت میکند؟
حالت: صاف، موجدار یا فر است؟
وضعیت ساقه: سالم، خشک یا آسیبدیده؟
پوست سر: وضعیت ظاهری طبیعی دارد یا نیاز به احتیاط وجود دارد؟
این تحلیل میتواند در انتخاب مدل و تکنیک بسیار کمککننده باشد.
کوتاهی معمولی روی بخش بیرونی مو انجام میشود و مستقیماً ساختار فولیکول را تغییر نمیدهد.
بنابراین کوتاه کردن زیاد مو باعث نمیشود ریشه به شکل مستقیم سریعتر یا ضخیمتر مو تولید کند.
این یکی از باورهای اشتباهی است که گاهی بین مشتریان وجود دارد.
انتهای طبیعی تار مو میتواند باریکتر باشد.
وقتی قیچی آن را در یک نقطه ضخیمتر قطع میکند، انتهای ایجادشده صافتر و پهنتر دیده میشود.
این مسئله ممکن است حس ضخیمتر شدن مو ایجاد کند.
اما قطر واقعی مو در فولیکول تغییر نکرده است.
اصلاح با تیغ نیز مو را از سطح پوست قطع میکند.
تار جدیدی که رشد میکند همان ساختار قبلی را دارد.
فقط به دلیل بریده شدن انتهای تار، هنگام رشد مجدد ممکن است مو برای مدتی زبرتر و ضخیمتر احساس شود.
این به معنی تغییر واقعی فولیکول نیست.
این دو اصطلاح گاهی با هم اشتباه میشوند.
فولیکول یک ساختار درون پوست است که مو داخل آن رشد میکند.
بخشی از دهانه آن در سطح پوست قابل مشاهده است، اما خود فولیکول بسیار پیچیدهتر از یک «سوراخ پوستی» ساده است.
بهطور معمول فرد با تعداد مشخصی فولیکول متولد میشود و در بزرگسالی تولید انبوه فولیکولهای کاملاً جدید بهصورت طبیعی اتفاق نمیافتد.
تغییر ظاهر تراکم بیشتر میتواند ناشی از:
باشد.
رنگ مو عمدتاً به وجود رنگدانههای ملانین در ساختار تار مو مرتبط است.
سلولهای تولیدکننده رنگدانه در مجموعه فولیکول نقش دارند و رنگدانه وارد تار در حال شکلگیری میشود.
میزان و نوع ملانین روی رنگ نهایی مو تأثیر میگذارد.
با افزایش سن، فعالیت سیستم رنگدانهسازی فولیکول میتواند کاهش پیدا کند.
در نتیجه تارهای جدید رنگدانه کمتری دریافت میکنند و خاکستری یا سفید دیده میشوند.
ژنتیک نقش مهمی در زمان شروع این تغییر دارد.
آرایشگری حرفهای فقط یادگیری مدل مو نیست.
هرچه هنرجو دانش بیشتری درباره:
داشته باشد، تصمیمگیری او هنگام کوتاهی دقیقتر میشود.
این دانش خصوصاً هنگام کار روی مشتریانی که جنس مو یا فرم سر متفاوت دارند اهمیت زیادی پیدا میکند.
در آموزشگاه آرایشگری مردانه اعتدال در شرق تهران هدف فقط یادگیری حرکت ماشین و قیچی نیست؛ شناخت صحیح مو و تحلیل ویژگیهای مشتری نیز بخشی از مهارت حرفهای آرایشگر محسوب میشود.
هنرجویان در مسیر آموزش با مهارتهایی مانند:
آشنا میشوند.
همچنین امکان طی کردن مسیر دریافت مدرک فنیوحرفهای و مدارک بینالمللی مرتبط با آرایشگری مردانه برای هنرجویان وجود دارد.
ساقه بخش قابل مشاهده تار مو در خارج از پوست است و عمدتاً از سلولهای کراتینهشده تشکیل شده است.
بخش تار مو است که داخل پوست و درون فولیکول قرار دارد.
ساختاری درون پوست است که ریشه مو در آن قرار دارد و فرایند رشد مو در ارتباط با آن انجام میشود.
قسمت ضخیمشده پایین ریشه است که ناحیه فعال رشد مو را در خود جای میدهد.
کوتیکول خارجیترین لایه ساقه است و از ساختار داخلی مو محافظت میکند.
لایه اصلی ساقه است که در استحکام، انعطافپذیری و رنگ مو نقش دارد.
داخلیترین بخش ساقه است که در همه تارهای مو بهصورت واضح وجود ندارد.
بخش قابل مشاهده ساقه از سلولهای کراتینهشده تشکیل شده و بافت زنده فعال محسوب نمیشود.
زیرا قیچی روی ساقه کراتینهشدهای کار میکند که پایانه عصبی ندارد.
چون نیروی کشش به فولیکول و پوست اطراف که دارای اعصاب حسی هستند منتقل میشود.
خیر. کوتاهی ساقه مستقیماً باعث قویتر شدن فولیکول نمیشود.
خیر. انتهای بریدهشده مو ممکن است ضخیمتر احساس شود، اما فولیکول تغییر نمیکند.
برای درک صحیح مو باید آن را فراتر از بخشی که بالای پوست دیده میشود بررسی کنیم.
ساقه مو بخش خارجی و کراتینهشده تار است که خود از کوتیکول، کورتکس و در برخی موها مدولا تشکیل میشود.
ریشه مو در زیر پوست قرار دارد و درون فولیکول مو رشد میکند.
در بخش پایین فولیکول نیز ساختارهایی مانند پیاز مو، ماتریکس و پاپیلای درمی در فرایند تشکیل و رشد تار مو نقش دارند.
شناخت این ساختارها برای هنرجوی آرایشگری فقط یک بحث تئوری نیست.
این دانش کمک میکند تفاوت میان ضخامت و تراکم را درک کند، جهت رشد را بهتر تحلیل کند، درباره Cowlick تصمیم درستتری بگیرد و تکنیک کوتاهی یا حجمگیری مناسبتری برای هر مشتری انتخاب کند.
برای یک آرایشگر حرفهای، شناخت ابزار و تکنیک زمانی کاملتر میشود که با شناخت علمی خود مو همراه باشد.
در آموزشگاه آرایشگری مردانه اعتدال در شرق تهران هنرجویان میتوانند در کنار یادگیری عملی کوتاهی و پیرایش، دانش پایه موردنیاز برای شناخت مو و ورود حرفهایتر به بازار کار را نیز کسب کنند و در مسیر دریافت مدرک فنیوحرفهای و بینالمللی قرار بگیرند.